प्रसिद्धीच्या हव्यासापोटी सोशल मीडियावर सुरू असलेला नंगानाच आणि त्याचे बालमनावर होणारे परिणाम!
आजच्या डिजिटल युगात प्रत्येकाच्या हातात मोबाईल आहे. फेसबुक, इन्स्टाग्राम आणि इतर सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर स्वतःला प्रसिद्ध करण्याची जणू स्पर्धाच सुरू आहे. प्रसिद्धी मिळवायची, फॉलोअर्स वाढवायचे, व्ह्यूज मिळवायचे आणि त्यातून पैसे कमवायचे, एवढेच काहींचे उद्दिष्ट बनले आहे.
मात्र या प्रसिद्धीच्या हव्यासापोटी आपण नेमके काय करतोय, याचे भान किती जणांना आहे?
काही Reel पाहिल्या की प्रश्न पडतो, प्रसिद्धी आणि पैशांसाठी माणूस स्वतःची प्रतिष्ठा, सामाजिक भान आणि जबाबदारी विसरू शकतो का? काही महिला आणि पुरुष अश्लील हावभाव, उत्तान नृत्य, द्विअर्थी संवाद आणि शरीरप्रदर्शनाला मनोरंजनाचे नाव देऊन सोशल मीडियावर प्रसिद्धी मिळवण्याचा प्रयत्न करताना दिसतात.
प्रश्न असा आहे की, अशा प्रकारच्या कंटेंटमधून आपण समाजाला काय देत आहोत?
आज घरातील लहान मुले मोबाईल वापरतात. त्यांच्या हातातही फेसबुक, इन्स्टाग्रामवरील व्हिडिओ सहज पोहोचतात. त्यांच्यासमोर कोणते आदर्श उभे राहत आहेत? कष्ट, शिक्षण, कला, संस्कार, संशोधन, सामाजिक कार्य यांतून प्रसिद्धी मिळवणारे लोक त्यांना दिसण्याऐवजी केवळ शरीरप्रदर्शन आणि उथळ मनोरंजनातून प्रसिद्धी मिळवणारे लोक अधिक ठळकपणे दिसत असतील तर ही चिंतेची बाब नाही का?
अर्थात, प्रत्येक नृत्य, अभिनय, आधुनिक पोशाख किंवा बोल्ड कलात्मक अभिव्यक्तीला अश्लील ठरवणे योग्य नाही. स्त्रीला स्वतःचे आयुष्य जगण्याचा, स्वतःच्या आवडीचा व्यवसाय करण्याचा आणि कलात्मक अभिव्यक्तीचा पूर्ण अधिकार आहे. मात्र स्वातंत्र्य आणि सामाजिक जबाबदारी यांच्यातील सीमारेषा समजून घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
एकीकडे आपण आपल्या मुलांना संस्कारांचे धडे देतो, चांगले वागण्याचा सल्ला देतो आणि दुसरीकडे त्यांच्याच मोबाईलवर काही कंटेंटमधून विकृत मानसिकतेला खतपाणी मिळत असेल तर पालकांनीही आत्मपरीक्षण करायला नको का?
प्रश्न स्त्रीच्या कपड्यांचा नाही, तर कंटेंटच्या आशयाचा आणि त्यामागील मानसिकतेचा आहे.
आज कायद्याने अशा प्रकारच्या अश्लील आणि लैंगिकदृष्ट्या स्पष्ट कंटेंटवर कारवाई करण्याची तरतूद आहे. माहिती तंत्रज्ञान कायदा 2000 मधील कलम 67 आणि 67A अंतर्गत इलेक्ट्रॉनिक माध्यमातून अश्लील किंवा लैंगिकदृष्ट्या स्पष्ट मजकूर प्रसारित करण्याबाबत शिक्षेची तरतूद आहे. स्त्रियांच्या अशोभनीय चित्रणास प्रतिबंध करणारा स्वतंत्र कायदाही अस्तित्वात आहे.
मग प्रश्न असा आहे की, या कायद्यांची प्रभावी अंमलबजावणी किती होते? सोशल मीडिया कंपन्यांची जबाबदारी काय? अल्पवयीन मुलांपर्यंत अशा प्रकारचा कंटेंट पोहोचू नये यासाठी अधिक प्रभावी नियंत्रण का नसावे?
मात्र कायद्याचा वापर करताना अभिव्यक्तिस्वातंत्र्य आणि अश्लीलता यातील फरक ओळखणेही आवश्यक आहे. प्रत्येकाला न आवडणारा व्हिडिओ बेकायदेशीर ठरत नाही. कायद्याच्या कसोटीवर अश्लील किंवा प्रतिबंधित ठरणाऱ्या कंटेंटवरच नियमानुसार कारवाई झाली पाहिजे.
आपण कुणाच्या वैयक्तिक आयुष्यात डोकावण्याचा प्रयत्न करीत नाही. कोणाच्या घरात बाप, भाऊ, पती किंवा मुले आहेत म्हणून एखाद्या स्त्रीने कसे जगावे, हे ठरवण्याचाही अधिकार आपल्याला नाही. पण सार्वजनिक माध्यमांवर प्रसिद्ध होणाऱ्या कंटेंटच्या सामाजिक परिणामांवर प्रश्न विचारण्याचा अधिकार प्रत्येक नागरिकाला आहे.
आज पैशासाठी काहीही करण्याची तयारी असलेली मानसिकता वाढत असेल तर उद्याच्या पिढीला आपण कोणत्या मूल्यांची शिदोरी देणार आहोत?
प्रसिद्धी मिळवण्यासाठी स्वतःतील कलागुण सिद्ध करा. अभिनय करा, नृत्य करा, गाणे म्हणा, विनोद करा, समाजप्रबोधन करा. तुमच्या कलेला लाखो लोकांचा प्रतिसाद मिळू शकतो. पण केवळ व्ह्यूज आणि पैशांसाठी स्वतःच्या कलेचे रूपांतर उथळ प्रदर्शनात करू नका.
कारण व्ह्यूज काही क्षणांत मिळतात, पैसा काही काळ टिकतो; पण समाजासमोर निर्माण झालेली प्रतिमा आणि पुढच्या पिढीवर झालेले संस्कार दीर्घकाळ टिकतात.
शेवटी एवढेच सांगावेसे वाटते की, सोशल मीडिया हे मनोरंजनाचे आणि अभिव्यक्तीचे प्रभावी माध्यम आहे. त्याला विकृतीचे माध्यम बनवायचे की प्रबोधनाचे, हे आपल्या हातात आहे. प्रसिद्धीच्या मागे धावताना प्रतिष्ठा हरवू नका आणि स्वातंत्र्याच्या नावाखाली सामाजिक जबाबदारी विसरू नका. पुढच्या पिढीला Reel बनवण्याची कला शिकवण्यापेक्षा आयुष्य घडवण्याची प्रेरणा देऊया!
- प्रा. दिपक जाधव.. संपादक, शब्द खड्ग डिजिटल वृत्तपत्र..
Shabda Khadag © 2026. All Rights Reserved.
Developed By Vighnesh Technologies.