महाराष्ट्रात लहान, मध्यम आणि मोठी मिळून सुमारे ३,०२८ धरणे आहेत. पाणीटंचाई निवारणासाठी जलसंधारण आणि काटेकोर व्यवस्थापन ही काळाची गरज आहे..

पाऊस न पडण्याची कारणे:

हवामानातील बदल (Climate Change): जागतिक तापमानवाढ आणि मान्सूनच्या वाऱ्यांमधील अनिश्चितता.एल निनो (El Niño) चा प्रभाव: प्रशांत महासागरातील तापमान वाढल्याने मान्सूनच्या प्रवाहात अडथळा येतो, ज्यामुळे पावसाचे प्रमाण कमी होऊ शकते.वनीकरण घटणे: जंगलांचे प्रमाण कमी झाल्यामुळे स्थानिक पातळीवर बाष्पीभवनाचे प्रमाण आणि हवामानाचे चक्र बिघडते.

काँक्रिटचे रस्ते आणि जंगल यामुळे जमिनीत पाणी मुरते का?होय, नक्कीच. काँक्रिटचे रस्ते, सिमेंटचे ब्लॉक आणि इमारतींमुळे जमिनीची नैसर्गिक पाणी शोषून घेण्याची क्षमता पूर्णपणे नष्ट होते.सिमेंटच्या जंगलांमुळे पाणी जमिनीत न मुरता वाहून जाते (Runoff), ज्यामुळे भूगर्भातील पाण्याची पातळी (Water table) खालावते आणि पूर किंवा तुंबण्याची समस्या निर्माण होते.

पाऊस पडावा यासाठी काय करावे?

वृक्षारोपण: अधिकाधिक झाडे लावल्याने ढग आकर्षित होतात आणि पावसाचे प्रमाण वाढण्यास मदत होते.नैसर्गिक उपाय: पाऊस पाडण्यासाठी वैज्ञानिक तंत्रज्ञानामध्ये 'क्लाउड सीडिंग' (Cloud Seeding / कृत्रिम पाऊस) चा वापर काही प्रमाणात केला जातो.

पाण्याचे नियोजन कसे करावे?पाणी अडवा, पाणी जिरवा (Rainwater Harvesting): घरांच्या छतावरील पाणी जमिनीत किंवा विहिरीत सोडण्याची व्यवस्था करावी.

शोषखड्डे (Soak Pits): अतिरिक्त पाणी जमिनीत मुरण्यासाठी सोयी कराव्यात.शेतीसाठी ठिबक सिंचन: शेतीत पाण्याचा अपव्यय टाळण्यासाठी ठिबक (Drip) आणि तुषार (Sprinkler) सिंचनाचा वापर बंधनकारक करावा.पाण्याचा पुनर्वापर (Water Recycling): घरातील सांडपाणी (उदा. बेसिन आणि बाथरुमचे पाणी) प्रक्रिया करून बागेसाठी किंवा शौचालयासाठी वापरावे.प्रशासकीय पावले: अनधिकृत पाण्याचा उपसा थांबवणे आणि धरणांमधील पाणी पिण्यासाठी आरक्षित ठेवणे आवश्यक असते. 

- प्रा. दिपक जाधव. संपादक शब्द खड्ग डिजिटल वृत्तपत्र..