मुंबई पोलिसांनी जानेवारी ते जून या कालावधीत NDPS कायद्यांतर्गत ४,०१२ गुन्हे नोंदवले. यात ३,४२६ गुन्हे अमली पदार्थ सेवनाचे, तर ५८६ गुन्हे अमली पदार्थ बाळगल्याचे होते; यावरून शहरातील अमली पदार्थांची वाढती मागणी आणि त्याशी संबंधित समस्या अधोरेखित होतात. पोलिसांनी ३,७८७ जणांना अटक केली आणि २०६.३८ कोटी रुपये किमतीचे अमली पदार्थ जप्त केले; यात केवळ 'एमडी' (MD) ची किंमत १४६.७ कोटी रुपये इतकी होती. कडक अंमलबजावणीसोबतच जनजागृती आणि समुपदेशनही तितकेच महत्त्वाचे असल्याचे तज्ज्ञ नमूद करतात..

मुंबई: अमली पदार्थांच्या व्यापाराविरुद्ध कठोर कारवाई करूनही, अमली पदार्थांचे सेवन हे एक मोठे आव्हान बनले आहे. त्यामुळेच, कडक पोलीस कारवाईसोबतच या सामाजिक समस्येचे निर्मूलन करण्यासाठी सर्वसमावेशक दृष्टिकोन स्वीकारण्याची गरज आहे. जनजागृती मोहिमा आणि समुपदेशन सुविधांवर अधिक भर देणे ही काळाची गरज आहे.

जानेवारी ते जून या कालावधीतील मुंबई पोलिसांच्या आकडेवारीनुसार, 'नार्कोटिक ड्रग्ज अँड सायकोट्रॉपिक सबस्टन्सेस' (NDPS) कायद्यांतर्गत अमली पदार्थ बाळगल्याच्या गुन्ह्यांपेक्षा अमली पदार्थ सेवनाचे गुन्हे मोठ्या संख्येने नोंदवले गेले आहेत. या सहा महिन्यांत पोलिसांनी ४,०१२ NDPS गुन्हे नोंदवले, ज्यामध्ये ५८६ गुन्हे बाळगल्याचे आणि ३,४२६ गुन्हे सेवनाचे होते. या काळात ३,७८७ जणांना अटक करण्यात आली आणि २०६.३८ कोटी रुपयांहून अधिक किमतीचे अमली पदार्थ जप्त करण्यात आले.

जप्त केलेल्या अमली पदार्थांमध्ये ४२८.४५ किलो गांजा, ४५.६४ किलो एमडी (MD), १२.६३ किलो चरस, २.७७ किलो हेरॉईन, ०.८५ किलो कोकेन, ४.९८ किलो इतर अमली पदार्थ, २१५ गोळ्या आणि ९५.८ लिटर कफ सिरप यांचा समावेश होता. आकडेवारीवरून असे दिसून येते की, जप्त केलेल्या अमली पदार्थांमध्ये गांजाचे प्रमाण सर्वाधिक आहे, तर मेफेड्रोन (MD) हे त्याच्या उच्च बाजारमूल्यामुळे जप्त केलेल्या अमली पदार्थांमध्ये सर्वाधिक मौल्यवान ठरले आहे.

केवळ सहा महिन्यांत सुमारे १४६.७ कोटी रुपये किमतीचे एमडी (MD) जप्त करण्यात आले, जे एकूण जप्त केलेल्या अमली पदार्थांच्या मूल्याच्या जवळपास ७१% आहे. अमली पदार्थ बाळगणे आणि त्यांचे सेवन करणे या गुन्ह्यांमधील मोठी तफावत हेच दर्शवते की, मुंबई पोलिसांचा मुख्य भर अमली पदार्थांच्या मागणीवर नियंत्रण मिळवण्यावर (demand-side enforcement) आहे. ही आकडेवारी असेही दर्शवते की, अंमली पदार्थ विरोधी पथके आणि स्थानिक पोलीस ठाणी रस्त्यावरील किरकोळ विक्रेते (पेडलर्स) तसेच संघटित अंमली पदार्थांच्या व्यापाराला लक्ष्य करण्याचे काम करत आहेत. गेल्या वर्षीही असाच कल दिसून आला होता; त्यावेळी NDPS कायद्यांतर्गत ७,६२३ गुन्हे दाखल झाले होते (यात १,१४१ गुन्हे अंमली पदार्थ बाळगल्याबद्दल आणि ६,४८२ गुन्हे अंमली पदार्थांच्या सेवनाबद्दल होते) आणि ६,७७७ जणांना अटक करण्यात आली होती.

२०२५ मध्ये पोलिसांनी १,७५८.९७ किलो अंमली पदार्थ, १५,९११ गोळ्या आणि १,७३७.२४ लिटर खोकल्यावरील औषध (कफ सिरप) जप्त केले; या जप्त केलेल्या मालाचे एकूण मूल्य ८५७.१२ कोटी रुपये इतके होते. जप्त केलेल्या या प्रतिबंधित साठ्यामध्ये १,३९७.१७ किलो गांजा, ३१३.७२ किलो एमडी (MD), १२.८२ किलो हेरॉईन, २३.३७ किलो चरस आणि ११.१३ किलो कोकेन यांचाही समावेश होता. या आव्हानाची व्याप्ती अधिकृत आकडेवारीवरून स्पष्ट होते; त्यानुसार, २०२१ ते २०२५ या काळात राज्यभरात ६,५५० कोटी रुपये किमतीचे ५.७ टन एमडी (MD) जप्त करण्यात आले.

अमली पदार्थांच्या तस्करीबाबत वाढती चिंता लक्षात घेऊन, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी अलीकडेच संबंधित अधिकाऱ्यांना अमली पदार्थांशी संबंधित बेकायदेशीर अर्थव्यवस्था मोडून काढण्याचे आणि राज्याला अमली पदार्थमुक्त करण्यासाठी प्रयत्न अधिक तीव्र करण्याचे निर्देश दिले. एका उच्च-स्तरीय आढावा बैठकीचे अध्यक्षपद भूषवताना त्यांनी नैसर्गिक आणि कृत्रिम अशा दोन्ही प्रकारच्या अमली पदार्थांचे उत्पादन, पुरवठा, विक्री आणि वितरण रोखण्यासाठी सर्व विभागांनी समन्वयाने कारवाई करावी, असे आवाहन केले.