बीएमसीच्या (BMC) माहितीनुसार, २२ ऑगस्ट २०२६ रोजी सकाळी ६ वाजता मुंबईच्या सात प्रमुख जलाशयांमध्ये त्यांच्या एकूण उपयुक्त पाणीसाठा क्षमतेपैकी (live storage capacity) ९४.६९ टक्के पाणीसाठा उपलब्ध होता. विहार जलाशय १०० टक्के भरले होते, तर मोडक सागर, तानसा आणि तुळशी जलाशयांची पातळी ९९ टक्क्यांहून अधिक होती. मान्सूनच्या जोरदार पावसामुळे अनेक जलाशय जुलैपासूनच ओसंडून वाहत आहेत, ज्यामुळे शहरासाठी पुरेसा पाणीसाठा सुनिश्चित झाला आहे..

बीएमसीच्या जलअभियांत्रिकी विभागाच्या अहवालानुसार, शनिवारी सकाळी ६ वाजता मुंबईच्या सात प्रमुख जलाशयांमध्ये एकूण १३,७०,५०२ दशलक्ष लिटर उपयुक्त पाणीसाठा होता, जो त्यांच्या एकूण क्षमतेच्या ९४.६९ टक्के इतका आहे.

मान्सूनच्या काळात अप्पर वैतरणा, मोडक सागर, तानसा, मध्य वैतरणा, भातसा, विहार आणि तुळशी या सातही जलाशयांमध्ये समाधानकारक पाणीसाठा नोंदवला जात आहे.

हा एकूण पाणीसाठा २०२५ मधील याच कालावधीत नोंदवलेल्या ९४.९५ टक्क्यांच्या तुलनेत किंचित कमी आहे, तर २०२४ मध्ये नोंदवलेल्या ९४.६९ टक्के पातळीशी तो समान आहे.

या जलाशयांपैकी विहार जलाशय त्याच्या उपयुक्त पाणीसाठा क्षमतेच्या १०० टक्के भरले असून त्यात २७,६९८ दशलक्ष लिटर पाणी आहे. मोडक सागर ९९.९९ टक्के (१,२८,९१० दशलक्ष लिटर) आणि तानसा ९९.०२ टक्के (१,४३,६५२ दशलक्ष लिटर) भरले आहेत.

तुळशी जलाशय ९९.६६ टक्के (८,०१९ दशलक्ष लिटर) भरले आहे, तर भातसा आणि मध्य वैतरणा अनुक्रमे ९४.७६ टक्के आणि ९४.५४ टक्के भरले आहेत.

दरम्यान, अप्पर वैतरणा जलाशयात ८८.०१ टक्के पाणीसाठा (१,९९,८१८ दशलक्ष लिटर उपयुक्त पाणी) नोंदवला गेला आहे.

जलाशय क्षेत्रांत पावसाची हजेरी कायम

अहवालातून असे दिसून आले की, गेल्या २४ तासांत या जलाशयांच्या परिसरात पाऊस पडला आहे. अप्पर वैतरणा आणि मिडल वैतरणा येथे प्रत्येकी २४ मिमी पावसाची नोंद झाली, तर मोडक सागरमध्ये २८ मिमी पाऊस पडला. तसेच, तानसा येथे ११ मिमी, भातसा येथे ४ मिमी, विहार येथे ४ मिमी आणि तुळशी येथे १० मिमी पावसाची नोंद झाली.

एकूण पावसाची आकडेवारीही लक्षणीय राहिली; यामध्ये अप्पर वैतरणा येथे ३,५३५ मिमी, तुळशी येथे ३,४०६ मिमी आणि मोडक सागर येथे २,९७० मिमी पावसाची नोंद झाली.

जुलैपासून अनेक तलाव ओसंडून वाहत आहेत

बीएमसीच्या (BMC) अहवालात विविध जलाशये ओसंडून वाहण्यास सुरुवात झाल्याच्या तारखांचीही नोंद करण्यात आली आहे. विहार तलाव ७ जुलै रोजी रात्री ९ वाजता ओसंडून वाहू लागला, तर त्याच दिवशी रात्री ११:४३ वाजता तुळशी तलाव ओसंडून वाहू लागला.

तानसा धरण २२ जुलै रोजी सकाळी ८:५१ वाजता ओसंडून वाहू लागले, तर मोडक सागर २३ जुलै रोजी पहाटे २:०७ वाजता ओसंडून वाहू लागले.

अहवालात पुढे नमूद केले आहे की, मिडल वैतरणाचे WSPCO गेट ६ जुलै रोजी दुपारी २ वाजता बंद करण्यात आले, तर त्याच दिवशी सकाळी १० वाजता अप्पर वैतरणातून होणारा विसर्ग थांबवण्यात आला.

मुंबईच्या पाणीपुरवठ्यात अप्पर वैतरणाची भूमिका

'अप्पर वैतरणा' हा मुंबईच्या जल-पायाभूत सुविधांचा (वॉटर इन्फ्रास्ट्रक्चर) दीर्घकाळापासून एक महत्त्वाचा घटक राहिला आहे. बीएमसीच्या (BMC) ऐतिहासिक नोंदींनुसार, 'अप्पर वैतरणा' योजना ही जलविद्युत निर्मिती आणि पाणीपुरवठा अशा दुहेरी उद्देशांसाठी विकसित करण्यात आली होती आणि ती १९७२ मध्ये पूर्णपणे कार्यान्वित झाली. या प्रकल्पामुळे मुंबईच्या पाणीपुरवठा क्षमतेत मोठी भर पडली; यातून प्रवाहाच्या दिशेने (डाउनस्ट्रीम) सोडले जाणारे पाणी कालांतराने 'वैतरणा प्रणाली'द्वारे शहराच्या पाणीपुरवठ्यात समाविष्ट होते.

बीएमसीच्या नोंदी दर्शवतात की, मुंबईची पाणीपुरवठा प्रणाली सध्या सात प्रमुख जलाशयांमधून कच्चे पाणी मिळवते. यामध्ये शहराबाहेरील अप्पर वैतरणा, मिडल वैतरणा, मोडक सागर, तानसा आणि भातसा, तसेच मुंबईतील विहार आणि तुळशी या जलाशयांचा समावेश आहे.

'अप्पर वैतरणा' योजनेची रचना अशा प्रकारे करण्यात आली होती की, वैतरणा नदी प्रणालीमध्ये पाणी सोडण्यापूर्वी त्यातून जलविद्युत निर्मिती केली जाईल. बीएमसीच्या नोंदीनुसार, हा प्रकल्प १९७२ मध्ये कार्यान्वित झाला आणि त्यामुळे मुंबईच्या पाणी उपलब्धतेत दररोज शेकडो दशलक्ष लिटरची वाढ झाली.

मुंबईसाठी पाणीसाठ्याची समाधानकारक स्थिती

सातही जलाशयांमध्ये एकत्रितपणे जवळपास ९५% उपयुक्त पाणीसाठा (live storage capacity) उपलब्ध आहे आणि अनेक तलाव आधीच पूर्ण क्षमतेपर्यंत भरले आहेत किंवा भरण्याच्या मार्गावर आहेत; त्यामुळे सध्या मुंबईची पाणीसाठ्याची स्थिती अत्यंत समाधानकारक आहे.

सततचा पाऊस आणि जलाशयांमध्ये होणारी पाण्याची आवक यामुळे पावसाळ्याच्या काळात शहराच्या मुख्य जलस्रोतांची पातळी पुन्हा भरून निघण्यास मदत झाली आहे. यामुळे पावसाळा पुढे सरकत असताना मुंबईच्या पाणीपुरवठ्यासाठी एक सुरक्षित आणि समाधानकारक साठा (बफर) उपलब्ध झाला आहे.