जनरल झांग यूक्सिया यांची चीनकडून करण्यात आलेली ही उच्च-स्तरीय हकालपट्टी 'पीपल्स लिबरेशन आर्मी'च्या (PLA) नेतृत्वातील एका मोठ्या बदलाचे संकेत देते. २०२० मधील गलवान संघर्षकाळात 'सेंट्रल मिलिटरी कमिशन'चे (CMC) उपाध्यक्ष म्हणून, झांग यांनी 'लाइन ऑफ ॲक्चुअल कंट्रोल' (LAC) लगतच्या अति-उंचीवरील भागांत सैन्य तैनात करण्याच्या प्रक्रियेवर देखरेख केली होती. त्यांच्या या पतनामुळे चीनचा एक प्रमुख युद्ध-रणनीतीकार (combat strategist) बाजूला सारला गेला आहे आणि शी जिनपिंग यांची सत्तेवरील निर्विवाद पकड अधिक दृढ झाल्याचे अधोरेखित झाले आहे..

चायनीज कम्युनिस्ट पार्टी (CCP) चे नेते आणि राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांनी जनरल झांग यूक्सिया यांची CCP आणि लष्कर अशा दोन्ही ठिकाणांहून अधिकृतपणे हकालपट्टी करून 'पीपल्स लिबरेशन आर्मी'च्या (PLA) वरिष्ठ फळीला मोठा धक्का दिला आहे.

'व्हिजन टाइम्स'च्या वृत्तानुसार, CCP च्या 'पोलितब्युरो'ने मंजूर केलेला हा निर्णय शी जिनपिंग यांच्या खालोखाल चीनमधील सर्वोच्च लष्करी अधिकाऱ्याच्या नाट्यमय पतनाचे प्रतीक आहे. तसेच, यामुळे PLA च्या कार्यान्वयीन नेतृत्वातील (operational command) शेवटच्या खऱ्या युद्ध-अनुभवी (combat veteran) अधिकाऱ्यांपैकी एकाला पदावरून दूर करण्यात आले आहे.

या व्यापक 'शुद्धीकरण' मोहिमेत झांग यांच्यासोबतच CMC च्या 'जॉइंट स्टाफ डिपार्टमेंट'चे माजी प्रमुख लिऊ झेनली यांचीही हकालपट्टी करण्यात आली.

झांग यांनी यापूर्वी 'सेंट्रल मिलिटरी कमिशन'चे (CMC) प्रथम क्रमांकाचे उपाध्यक्ष म्हणून काम पाहिले होते; परिणामी, चीनच्या लष्करी रचनेत ते दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात वरिष्ठ अधिकारी होते. शी जिनपिंग यांच्याशी असलेले त्यांचे ऐतिहासिक घनिष्ठ संबंध (त्यांच्या कुटुंबांचे संबंध क्रांतीच्या काळापासूनचे होते) आणि एक अपरिहार्य युद्ध-रणनीतीकार म्हणून असलेली त्यांची ख्याती पाहता, त्यांचे हे पतन विशेषतः महत्त्वपूर्ण ठरते.

२०२० च्या गलवान संघर्षात महत्त्वाची भूमिका

१९७९ मध्ये व्हिएतनामसोबत झालेल्या युद्धात मिळालेल्या सुरुवातीच्या अनुभवाव्यतिरिक्त, चीनच्या आधुनिक सीमा-रणनीतीला दिशा देण्यात झांग यांनी पडद्यामागून महत्त्वाची भूमिका बजावली. २०२० मध्ये भारत-चीन सीमा तणाव शिगेला पोहोचला असताना CMC चे उपाध्यक्ष म्हणून, 'लाइन ऑफ ॲक्चुअल कंट्रोल' (LAC) वरील लष्करी सज्जतेची थेट जबाबदारी झांग यांच्यावर होती.

जून २०२० मध्ये गलवान खोऱ्यात जेव्हा जीवघेणी आणि समोरासमोरची (hand-to-hand) लढाई झाली, तेव्हा PLA च्या 'वेस्टर्न थिएटर कमांड'च्या तैनातीवर देखरेख करणाऱ्या प्रमुख सूत्रधारांपैकी झांग एक होते.

त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली, PLA ने अति-उंचीवरील पायाभूत सुविधा वेगाने बळकट केल्या, जड चिलखती वाहने (heavy armour) तैनात केली आणि लडाख व तिबेटमधील आघाडीच्या फळीवरील रसद व्यवस्थेत (logistics) आमूलाग्र बदल केले. झांग यांच्या या कार्यपद्धतीमुळे LAC चे रूपांतर एका मोठ्या प्रमाणावर लष्करीकरण झालेल्या आघाडीच्या क्षेत्रात झाले. राजकीय निष्ठा नसणे आणि गटबाजीचे गंभीर आरोप

'शिस्त आणि कायद्याचे गंभीर उल्लंघन' केल्याच्या संशयावरून झांग आणि लियू या दोघांचीही २४ जानेवारी रोजी चौकशी सुरू करण्यात आली होती; त्यानंतर ऑगस्टमध्ये 'नॅशनल पीपल्स काँग्रेस'च्या स्थायी समितीने त्यांच्याकडील 'स्टेट सीएमसी' (CMC) ही पदे काढून घेतली.

झांग यांच्या हकालपट्टीबाबतच्या अधिकृत सूचनेत अत्यंत कठोर राजकीय भाषेचा वापर करण्यात आला होता. त्यात त्यांच्यावर "राजकीय शिस्त आणि नियमांचे गंभीर उल्लंघन करणे, गट-तट व गटबाजी करणे, तसेच पक्षाशी बेईमान व अप्रामाणिक वागणे," असे आरोप ठेवण्यात आले होते.

बीजिंगमध्ये 'गटबाजी' करण्याचे आरोप अत्यंत गंभीर मानले जातात; कारण याचा अर्थ असा होतो की, झांग यांनी पक्षाच्या केंद्रीकृत अधिकार-साखळीला (chain of command) आव्हान देऊ शकतील अशी स्वतःची वैयक्तिक सत्ता-जाळी (power networks) निर्माण केली होती.

याव्यतिरिक्त, अधिकाऱ्यांनी झांग यांच्यावर असेही आरोप केले की, त्यांनी आपल्या अफाट अधिकारांचा वापर करून मोठ्या लाचेच्या बदल्यात इतरांना पदोन्नती मिळवून दिली, राजकीय शिस्त पाळली नाही आणि आपल्या नातेवाईक व कर्मचाऱ्यांच्या गैरव्यवहारांकडे जाणीवपूर्वक दुर्लक्ष केले.

झांग यांना पदावरून हटवण्याची ही कारवाई केवळ भ्रष्टाचाराविरोधातील नेहमीच्या मोहिमेपुरती मर्यादित नाही, तर आधुनिक इतिहासातील चीनच्या लष्करी नेतृत्वावर झालेली ही सर्वात उच्च-स्तरीय कारवाई (purge) ठरली आहे.

२०२२ मधील सीसीपीच्या (CCP) २० व्या पक्ष अधिवेशनानंतर स्थापन झालेल्या सीएमसी (CMC) मध्ये सुरुवातीला सात सदस्य होते. आता त्यापैकी पाच जणांना हटवण्यात आले आहे; यामध्ये माजी संरक्षण मंत्री ली शांगफू, सीएमसीचे माजी उपाध्यक्ष हे वेईडोंग, राजकीय कार्य विभागाचे माजी प्रमुख मियाओ हुआ, लिऊ झेनली आणि आता झांग योक्सिया यांचा समावेश आहे.

परिणामी, सुरुवातीच्या सात सदस्यांच्या या गटातून आता केवळ राष्ट्राध्यक्ष शी आणि उपाध्यक्ष झांग शेंगमीन हेच ​​सक्रिय सदस्य उरले आहेत.