केवळ ऐतिहासिक गोष्टी सांगता येतात म्हणून कोणालाही मार्गदर्शक म्हणून काम करण्याची परवानगी देऊ नये, असे मत राज ठाकरे यांनी व्यक्त केले. त्यांनी निदर्शनास आणून दिले की, अनेक देशांमध्ये ऐतिहासिक स्थळांवर मार्गदर्शकांची नियुक्ती तज्ज्ञ आणि संबंधित प्राधिकरणांच्या निवडीनंतरच केली जाते..

पुणे: महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचे (मनसे) अध्यक्ष राज ठाकरे यांनी महाराष्ट्रातील ऐतिहासिक किल्ल्यांवर तज्ज्ञांकडून निवडलेल्या आणि प्रशिक्षित मार्गदर्शकांची नियुक्ती करण्याची मागणी केली आहे. यामुळे पर्यटकांपर्यंत चुकीचे समज किंवा दंतकथा न पोहोचता, अचूक इतिहास पोहोचण्यास मदत होईल.

यासोबतच, त्यांनी विविध किल्ल्यांना समर्पित स्वतंत्र दालने असलेले एक कायमस्वरूपी प्रदर्शन उभारण्याचाही प्रस्ताव मांडला आहे.

सोमवारी (९ नोव्हेंबर) पुण्यातील रमणबाग येथील 'न्यू इंग्लिश स्कूल'मध्ये 'समरभूमी - पन्हाळगड' या 'लाईट अँड साऊंड' (प्रकाश आणि ध्वनी) शोच्या उद्घाटनाप्रसंगी बोलताना राज ठाकरे म्हणाले की, ऐतिहासिक स्थळांवरील मार्गदर्शकांची निवड तज्ज्ञ आणि सरकारी प्राधिकरणांकडूनच केली जावी.

केवळ ऐतिहासिक गोष्टी सांगता येतात म्हणून कोणालाही मार्गदर्शक म्हणून काम करण्याची परवानगी देऊ नये, असे त्यांनी स्पष्ट केले. त्यांनी सांगितले की, अनेक देशांमध्ये ऐतिहासिक स्थळांवर मार्गदर्शकांची नियुक्ती तज्ज्ञ आणि संबंधित प्राधिकरणांच्या निवडीनंतरच केली जाते.

राज ठाकरे म्हणाले की, अशी व्यवस्था नसल्यास पर्यटकांपर्यंत इतिहासाची चुकीची आवृत्ती पोहोचू शकते. त्यांनी नोंदवलेला इतिहास (दस्तऐवजीकरण असलेला इतिहास) आणि लोककथा (दंतकथा) यांमधील फरक समजून घेण्याची गरज व्यक्त केली.

'इतिहासावर कोणीही मालकी हक्क सांगू नये'

इतिहासकार आणि लेखक बाबासाहेब पुरंदरे यांचा उल्लेख करत राज ठाकरे म्हणाले की, इतिहासावर कोणीही पूर्ण मालकी हक्क सांगू नये. त्यांनी पुरंदरे यांच्या मताचा संदर्भ दिला, ज्यानुसार नवीन दस्तऐवज किंवा शोध लागल्यास ऐतिहासिक घटनांकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलू शकतो.

यावेळी राज ठाकरे यांनी एका प्रसंगाचा उल्लेख केला, ज्यामध्ये सुमारे २००-२५० मराठा सैनिक एका किल्ल्यात मुघल सैन्याकडून (सुमारे ३,००० ते ४,००० सैनिक) वेढले गेले होते.

या कथेनुसार, किल्ल्यात राहणाऱ्या एका वृद्ध महिलेने सैनिकांना मदत केली आणि त्यांच्या मदतीने तांदूळ व डाळीच्या हजारो थाळ्या तयार केल्या. या थाळ्या मुघल सैन्याच्या दिशेने खाली फेकण्यात आल्या. इतक्या मोठ्या संख्येने थाळ्या पाहून, खाली असलेल्या मुघल सैनिकांना वाटले की किल्ल्यात खूप मोठे सैन्य आहे, आणि त्यांनी तो वेढा उठवला. मात्र, ठाकरे यांनी स्पष्ट केले की, हा वृत्तांत एक दंतकथा आहे, अधिकृत इतिहास नव्हे. ते म्हणाले की, अशा कथा कठीण प्रसंगांना कसे सामोरे जावे, याचे धडे देऊ शकतात; परंतु नोंदबद्ध इतिहास हा त्यापेक्षा वेगळा असतो आणि तो स्वतंत्रपणे समजून घेणे आवश्यक आहे.

त्यांनी नमूद केले की, दंतकथा अनेकदा अधिक लोकप्रिय ठरतात कारण त्या मनोरंजक असतात, तर प्रत्यक्ष इतिहास समजून घेण्यासाठी अधिक सखोल दृष्टिकोनाची गरज असते.

'आपण सतत पुतळे उभारतो, पण...'

ठाकरे यांनी यावरही भाष्य केले की, समाज ऐतिहासिक व्यक्तिमत्त्वांना, विशेषतः छत्रपती शिवाजी महाराजांना कशा प्रकारे लक्षात ठेवतो.

त्यांनी सांगितले की, महान नेत्यांचे स्मरण केवळ पुतळे उभारण्यापुरते किंवा त्यांच्या जयंती आणि पुण्यतिथी साजरी करण्यापुरते मर्यादित नसावे.

पुरंदरेंशी झालेल्या एका संवादाची आठवण सांगताना त्यांनी नमूद केले की, एकदा पुरंदरेंनी इंग्लंडहून आलेल्या आपल्या मित्रांना विचारले होते की, तिथे त्यांना काही ऐतिहासिक व्यक्तींचे पुतळे दिसले का?

ठाकरेंच्या म्हणण्यानुसार, त्यापैकी एकाने स्पष्ट केले की, ब्रिटनमधील ऐतिहासिक व्यक्ती तिथल्या लोकांच्या सामूहिक जाणीवेचा (collective consciousness) भाग बनल्या आहेत, त्यामुळे त्यांना केवळ पुतळ्यांच्या माध्यमातूनच लक्षात ठेवण्याची गरज पडत नाही.

याची तुलना करताना ठाकरे म्हणाले, "महाराज अजूनही पूर्णपणे आपल्या रक्तात भिनलेले नाहीत. ते आपल्यापासून 'वेगळे' आहेत, म्हणूनच आपल्याला त्यांचे पुतळे उभारावे लागतात आणि त्यांच्या जयंती-पुण्यतिथी साजरी कराव्या लागतात."

त्यांनी सांगितले की, लोकांनी इतिहास समजून घेतला पाहिजे, त्यातून शिकले पाहिजे आणि महान नेत्यांच्या मूल्यांचे आपल्या कृतीतून पालन केले पाहिजे. त्यांनी पुढे जोडले की, ऐतिहासिक व्यक्तींना खरी श्रद्धांजली तेव्हाच ठरेल, जेव्हा आपण त्यांच्या शिकवणीच्या आधारे महाराष्ट्राला पुढे नेऊ.

किल्ल्यांच्या इतिहासावर कायमस्वरूपी प्रदर्शनाचा प्रस्ताव

ठाकरेंनी एक कायमस्वरूपी ठिकाण विकसित करण्याची सूचना केली, जिथे अभ्यागत स्वतंत्र दालनांच्या माध्यमातून महाराष्ट्रातील किल्ल्यांबद्दल माहिती घेऊ शकतील.

त्यांनी प्रत्येक किल्ल्यासाठी एक स्वतंत्र दालन असावे, असा प्रस्ताव मांडला, जेणेकरून अभ्यागत एका सुव्यवस्थित मांडणीद्वारे त्या किल्ल्याचा इतिहास आणि महत्त्व जाणून घेऊ शकतील.

पन्हाळगडावरील सादरीकरणाचा उल्लेख करत त्यांनी सांगितले की, आयोजकांनी इतिहास जिवंत करण्यासाठी खूप मेहनत घेतली आहे. त्यांनी सांगितले की, ते मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्याशी चर्चा करून हा प्रस्ताव पुढे नेण्याचा प्रयत्न करतील.

त्यांनी अशीही सूचना केली की, रायगडसह इतर किल्ल्यांवर रात्रीच्या वेळी भेट देण्यावर असलेल्या निर्बंधांचा पुनर्विचार केला जावा, कारण अंधार पडल्यानंतर अभ्यागतांना काही ऐतिहासिक स्थळे पाहणे शक्य होत नाही.

आयोजकांचे कौतुक करताना, ठाकरेंनी 'दोन सारंग' (Sarang) आणि या सादरीकरणामागे असलेल्या संपूर्ण टीमच्या कार्याची दखल घेतली.

'समरभूमी - पन्हाळगड' हे सादरीकरण 'रमणबाग युवा मंच ढोल-ताशा पथक' आणि 'गोष्ट इथे संपत नाही' (Goshta Ithe Sampat Nahi) या संस्थांनी आयोजित केले आहे. सुमारे २० मिनिटांच्या या 'लाईट अँड साऊंड' (प्रकाश आणि ध्वनी) शोमध्ये पन्हाळगडाचा इतिहास पुन्हा जिवंत करण्यात आला आहे. यात सिद्दी जौहरने घातलेला वेढा, छत्रपती शिवाजी महाराजांची विशाळगडाच्या दिशेने झालेली सुटका, तसेच बाजीप्रभू देशपांडे, शिवा काशीद आणि बांदल मावळ्यांचे बलिदान यांचे चित्रण करण्यात आले आहे.